1. Ngài có thể nói ǵ về mối quan hệ giữa Giáo Hội ở miền Nam Việt Nam và Chính quyền Việt Nam?
Về mối quan hệ với Nhà Nước, nhờ bài học lịch sử thế giới dạy cho biết lối ṃn cũ là thái độ và hành vi đối đầu với dây chuyền những hậu quả đau thương tạo nên nền văn hoá sự chết cho mọi dân tộc, tôi cố gắng đi theo con đường mới Công đồng Vatican II đă mở ra, là đối thoại và hợp tác với mọi tổ chức văn hoá và tôn giáo, kinh tế và chính trị trong cộng đồng xă hội, trên cơ sở sự thật và công ích. Cả hai vị Giáo Hoàng Gioan Phaolô II và Bênêđitô XVI đều nhắc lại con đường này cho các Giám mục Việt Nam trong những lần đi Ad Limina trong thập niên đầu của thiên niên kỷ thứ ba.

2. Ngài thấy tương lai của cộng đồng Công Giáo ở Việt Nam sẽ như thế nào? Điều ǵ làm ngài vững tin? Điều ǵ làm ngài lo âu?
Điều làm cho tôi vững tin vào tương lai của cộng đồng công giáo tại Việt Nam, là niềm tin Kitô giáo, niềm tin vào Lời Cứu Độ, là Đường dẫn đến Chân Lư tṛn đầy, T́nh Thương vô biên và Sự Sống dồi dào. Lời được ghi lại trong Sách Thánh, Lời đâm rễ vào trong đời sống Giáo Hội, Lời như hạt giống được gieo vào nền văn hoá của các dân tộc. Lịch sử loài người xác minh chỉ có Lời của Chúa Tạo Thành và Cứu Độ tồn tại qua những đổi thay và thăng trầm trong lịch sử, c̣n mọi sự khác trong trời đất qua đi, cả các nền văn minh, các chế độ xă hội, những ǵ do trí khôn hữu hạn của con người nghĩ ra, tạo ra.
Điều làm cho tôi lo âu là: niềm tin đó, đặc biệt ở nơi người trẻ, nếu không có điều kiện thắp sáng bằng cách mở rộng và nâng cao kiến thức đức tin, không được nuôi dưỡng bằng Lời ban sức sống mới, dần dần sẽ phai mờ và suy yếu, méo mó và lệch lạc.

3. Có nhiều vụ tranh chấp đất đai giữa Giáo Hội và Nhà Nước. Tại sao những vụ này mỗi ngày một tăng thêm?
Cơ chế pháp luật Việt Nam sau năm 1975 đă xoá quyền tư hữu của người dân. Tôi không rơ những người làm điều đó có ư ǵ, xây dựng một xă hội gọi là tiến bộ và công bằng hơn?... Nhưng thực tế cho thấy điều đó mở đường cho nhiều lạm dụng, bất công và bất ổn ngày càng lan rộng trong xă hội. Nguyên nhân? Có lẽ có nhiều.
Tôi thấy có một nguyên nhân chính, đó là đi ngược chiều với truyền thống văn hoá cùng những giá trị đạo đức của dân tộc. Nền văn hoá cùng những giá trị đó từ ngàn xưa được xây trên t́nh nghĩa đồng bào tôn trọng lẫn nhau, tương thân tương trợ lẫn nhau, chứ không phải trên hệ thống quyền lực cùng bạo lực loại trừ đồng bào đồng loại. Lịch sử cho thấy công cuộc phát triển một xă hội tự do và dân chủ, b́nh đẳng và công bằng, văn minh và khoa học, mà thiếu t́nh nghĩa đồng bào, thiếu t́nh huynh đệ đại đồng, luôn để lại nhiều vấn đề nan giải, cản trở sự phát triển toàn diện của con người và đất nước.

4. Ngài có đối thoại với chính quyền về những vấn đế nóng bỏng đó không? Nếu có, ngài nghĩ ǵ về cuộc đối thoại này?
Về vấn đề đất đai, trước t́nh h́nh bất công và bất ổn kéo dài rộng khắp, từ trong hệ thống Nhà Nước, cũng như từ phía các Giám mục Việt Nam, đều có đề nghị sửa đổi luật lệ. Cá nhân tôi cũng có gợi ư xem lại luật lệ và đối chiếu với truyền thống văn hoá dân tộc, với hệ thống thế giới toàn cầu hoá hôm nay. Hiện nay, chưa thấy kết quả cụ thể. Lư do chính có lẽ là chưa có sự thống nhất trong hệ thống Nhà Nước. Đức Hồng Y Glemp, giáo chủ Ba Lan, dựa vào lời khuyên của Thánh Phaolô và kinh nghiệm bản thân, có lời nhắc nhở là hăy kiên nhẫn và cầu nguyện. Có lẽ dựa vào lịch sử cứu độ, ông tin rằng việc đổi mới tâm trí con người và liên kết mọi người nên một là công tŕnh của Chúa Thánh Thần, và con người cần cộng tác với tác nhân chính.

5. Ngài có thể nói ǵ về sự hỗ trợ mà ngài nhận được từ Vatican trong những tranh chấp này?
Vatican nhắc nhở chúng tôi trung thành với đường lối của Chúa và giáo huấn của Giáo Hội, tránh chạy theo lối ṃn cũ, đừng để phe hữu phái tả lôi cuốn đi sai lệch con đường cứu độ của Chúa.

6. Các thành viên Ḍng Chúa Cứu Thế của giáo xứ Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp ở TP.HCM đă nói về vụ việc Bauxite trên Internet. Chánh văn pḥng của Toà Tổng Giám Mục Giáo phận Hà Nội đă nói về vụ việc Đồng Chiêm rằng “chúng ta hăy cầu nguyện cho đất nước được thực sự công bằng, dân chủ và văn minh.” Chả lẽ ngài không nghĩ rằng người Công Giáo đă trở thành thành phần đối lập chính trị khi họ b́nh luận công khai như thế về những vấn đề nhạy cảm và khi họ nói công khai về dân chủ trong một đất nước cộng sản?
Tôi nghĩ rằng mọi người trong trường hợp như câu hỏi đă nêu, đều bị chính quyền coi là chống đối Nhà Nước, c̣n chính họ th́ coi ḿnh là công dân có tự do và trách nhiệm vừa đấu tranh cho quyền làm người, vừa góp phần xây dựng một xă hội công bằng, dân chủ, văn minh hơn...Có một thời, người công giáo đă được dạy làm công dân như vậy. Tấm gương đấu tranh dưới h́nh thức cường lực và bạo lực của chính quyền hiện nay cũng là bài học cho gia đ́nh và các tổ chức xă hội noi theo.
Ngày nay, giáo huấn của Giáo Hội, đặc biệt qua Đức Bênêđitô XVI, dạy người công giáo trước tiên hăy trở nên người công giáo tốt. Khi là công giáo tốt th́ tất nhiên là công dân tốt trong thế giới hôm nay. Như thế, người công giáo cần quên đi bài học cũ, và học cùng hành bài học mới này.
Giới hữu trách đạo và đời, với thiện chí hợp tác xây dựng và phát triển đất nước, đều có trách nhiệm liên đới tạo điều kiện cho mọi công dân học và hành bài học mới này. Một điều kiện tối cần là liên kết gia đ́nh, nhà trường cùng các tổ chức trong xă hội chung sức giáo dục con người trong xă hội hôm nay sống tốt đạo làm người, con người sẽ là công dân tốt trong xă hội ngày mai. Một điều kiện tối cần khác là hệ thống giáo dục trong đất nước không phải chỉ lo truyền đạt kiến thức khoa học kỹ thuật, song trước tiên là truyền đạt vừa kiến thức vừa kỹ năng sống đạo làm người cho thế hệ hôm nay và ngày mai. Và điều kiện tiên quyết là giới hữu trách cần xác định rơ nội dung cùng định hướng của môn học sống đạo làm người, và cần được mọi người thống nhất. Chu toàn nhiệm vụ giáo dục này, đất nước này sẽ xây thêm nhiều nhà trường đồng thời giảm đi con số nhà tù hay trại cải tạo.
Tôi cầu mong người tin theo Chúa, trong mọi hoàn cảnh, kiên vững bước theo Chúa là Đường dẫn đến sự sống dồi dào, theo giáo huấn của Giáo Hội là ánh sáng của chân lư và t́nh thương. Chân lư và t́nh thương cứu độ của Chúa, khi được con người đón nhận, sẽ trở thành định hướng và động lực cho sự phát triển toàn diện con người và đất nước. Toàn diện có nghĩa là về mọi phương diện, văn hoá và xă hội, kinh tế và chính trị, thể xác và tinh thần, tâm trí và ḷng đạo...
Tôi cầu mong cho mọi người công giáo, trong cầu nguyện cũng như trong hành động, luôn t́m và thi hành ư Chúa. Giáo huấn của Giáo Hội diễn tả ư Chúa mong muốn là mọi người, cả những nạn nhân của bạo lực, thành viên của phe hữu phái tả, bước đi trong ánh sáng chân lư và t́nh thương, không phải để trở nên tiến bộ hay hợp thời, nhưng để được phát triển toàn diện, để nhân phẩm được toả sáng và được nh́n nhận cùng tôn trọng, để trở nên chứng nhân Tin Mừng cứu độ của Chúa trong thế giới hôm nay.

7. Đức Ông Barnabê Nguyễn Văn Phương đă nói rằng “những người làm việc với ĐTC cố gắng theo dơi báo chí và lấy tin tức từ Internet để biết được t́nh h́nh ở Việt Nam. Nhưng về thông tin, sự vắng bóng đại diện Vatican ở Việt Nam quả là một ‘lỗ hổng’.” Ngài có đồng ư như thế không? Cụ thể là, sự tái lập bang giao giữa Vatican và Việt Nam có thể mang lại những ǵ cho cộng đồng Công giáo Việt Nam?
Chức năng truyền thông xă hội là giúp mọi người tiếp cận với sự thật tṛn đầy, sự thật phản ảnh thực tại cách trung thực. Thực tế cho thấy phương tiện truyền thông thường truyền cho xă hội một nửa sự thật, sự thật một chiều, hoặc sự thật bị cắt xén, bị bóp méo, sao cho có lợi cho người thông tin, cho việc tuyên truyền. Do đó việc đối thoại cùng hợp tác trên cơ sở sự thật và công ích, đ̣i hỏi các đối tác phải thường xuyên có mặt tại chỗ để lắng nghe từ nhiều phía, để theo dơi diễn biến ở nhiều mặt, để hiểu được lối nói và cách làm tại chỗ có ư nghĩa ǵ đối với sự thật và công ích. Như thế, sự hiện diện của đại diện Vatican tại Việt Nam sẽ giúp cho Vatican thi hành cách có hiệu quả hơn nhiệm vụ đồng hành với cộng đồng công giáo tại Việt Nam trên con đường đối thoại và hợp tác phát triển toàn diện con người cùng đất nước Việt Nam.

8. Ngài có muốn ĐTC Bênêđictô XVI viếng thăm Việt Nam không? Một cuộc viếng thăm như thế có thể mang lại những đổi thay nào cho Giáo Hội Công Giáo và cho người Công Giáo Việt Nam?
Sau khi Đức Giáo Hoàng viếng thăm Trung Đông, nhiều người mong Ngài đến viếng thăm Việt Nam, để đem lại hoà khí cho vùng đất này, để thắp sáng lên niềm hy vọng cho nhiều người.

Ngày 24.1.2010
Gioan B. Phạm Minh Mẫn
Hồng Y Tổng Giám mục
Nguồn: WGPSG

( jboruszewski@hotmail.com )