Khi đọc một tác phẩm văn học hay chỉ là một bản văn ngắn, người ta không chỉ chăm chú vào ngữ nghĩa mà có khi c̣n phải đọc “behind the words”, những cái đàng sau câu từ có khi lại khác và không phải câu chữ bao giờ cũng đúng theo nghĩa đen.

Văn hào Hemingway viết “Giă từ vũ khí” (A Farewell to Arms) để tŕnh bày một khía cạnh tàn khốc, vô nhân của chiến tranh, sự hủy diệt khôn lường của vũ khí.

Thế nhưng nếu  người đọc nông cạn vừa đọc xong tác phẩm ấy th́ sẽ vội phán “phải giă từ vũ khí”, thế th́ phụ nữ không được khóc, v́ nước mắt là vũ khí của phụ nữ; “phải lên án chiến tranh”, thế th́ khi người ngoài đến cướp tài sản nhà anh, bắt vợ con anh, anh phải mỉm cười trao hết cho họ, v́ nếu anh kháng cự là anh gây chiến tranh.

Và sẽ bất nhẫn khi trưng ra tác phẩm của Hemingway, dùng lại nhận xét của nhiều người “Chiến tranh, xung đột, hận thù, chưa bao giờ mang lại điều ǵ hay ho, tốt đẹp, ngoại trừ lợi lộc của một số cá nhân, tổ chức, quốc gia” để rồi kết án Thái Hà và Ḍng Chúa Cứu Thế, coi việc lên tiếng bênh vực người nghèo và đ̣i công lư như là hành vi gây chiến tranh.

Tôi nhận được một bài viết, chính xác là thư rơi, dài ḍng, nói quanh quẩn để đi đến kết luận như trên. Một cách đọc Hemingway vụng về và một cách vận dụng đầy ác ư. Bất nhẫn hơn nữa là bài viết được tung ra đúng dịp kỷ niệm hai năm những giọt nước mắt rơi xuống, những ngọn nến được thắp lên và những tâm hồn thiện chí thấy gắn bó với Hội Thánh hơn.

Tôi không là tu sĩ bên trong bức tường tu viện, nhưng là người tự cảm thấy ḿnh là người gắn bó với nhà Ḍng và yêu mến các hoạt động v́ công lư, v́ người nghèo của nhà Ḍng, tôi không thể im lặng, cho dù bài viết ấy chẳng có ǵ sâu sắc để chúng ta phải quan tâm. Nhưng tôi muốn nói với tác giả thư rơi ấy rằng ông không chỉ xúc phạm đến các tu sĩ bên trong tu viện DCCT mà thôi, nhưng ông c̣n làm tổn thương những con người được nhà Ḍng coi là “thành viên bên ngoài tu viện” nữa.

Bài viết ca ngợi DCCT trong quá khứ, với những hoạt động tông đồ và bác ái. Người viết bài ấy cũng thừa nhận những công lao của nhà Ḍng đối với dân tộc này và đối với cá nhân ông. Nhưng ông cho là những hoạt động v́ công lư, v́ người nghèo trước kia là đáng tuyên dương, c̣n sau này, cũng v́ công lư, cũng v́ người nghèo, th́ DCCT lại “phạm tội”. Không biết có phải tác giả muốn nói rằng việc tông đồ hay việc đ̣i công lư phải tùy thời và tùy đối tượng? Và không biết đây có phải là cách trả ơn cho các ân nhân của đời ông bằng cách gửi thêm Thánh giá cho các ngài, để các ngài thêm công phúc (?!)

Khi ông viết Thánh Anphongsô đă “lập ra Ḍng để chăm sóc người nghèo, theo gương Chúa Kitô, như được ghi rơ trong Hiến Pháp và Quy Luật Ḍng Chúa Cứu Thế”, th́ ai cũng tưởng ông sẽ đến kết luận “vậy th́ các tu sĩ DCCT phải quên ḿnh, đứng lên v́ người nghèo, ủng hộ người thấp hèn trong xă hội”.

Nhưng không, ông lại kết án Thái Hà, và ông nói như phim Việt nam, rằng ông “bỗng dưng muốn khóc” v́ Thái Hà đă qua đi “nhưng những ǵ để lại thật khó định danh, định lượng và định tính, nhưng rơ ràng nhất là Satan và các thế lực vô thần xấu xa luôn biết nắm bắt cơ hội để gây nghi ngờ, chia rẻ” (sic, xin giữ nguyên chính tả).

Có lẽ ông quên rằng Chúa Giêsu đă phán rằng Ngài đến để gây chia rẽ. Nhưng chia rẽ mà Chúa Giêsu mang đến không phải là chia rẽ giữa những con người thiện chí, mà v́ Chúa Giêsu loan báo triều đại của công lư, nên kẻ nào sống trong bóng tối sẽ tự chia rẽ ḿnh ra khỏi ánh sáng. Thái hà cũng vậy thôi. Những ai ủng hộ bóng tối th́ làm sao ḥa hợp được với Thái hà. Ước chi ông ấy đến Thái hà và nghe những người nghèo nói mấy lời, hẳn ông sẽ nghĩ khác, viết khác.

Tác giả thư rơi trên c̣n phán xét nghe rụng rời: “Nhưng THÁI HÀ cũng là đầu dây mối nhợ của sự xung khắc giữa Tỉnh Ḍng DCCT và hàng Giáo Phẩm Việt Nam.” Tôi nghĩ kết án này quả thật là vơ đoán và vô căn cứ. Chẳng lẽ v́ Thái hà đ̣i công lư cho dân nghèo mà hàng Giáo Phẩm Việt Nam xa Thái Hà, xa nhà Ḍng? Nói như thế, tác giả bài viết ấy đánh giá Hội Đồng Giám Mục Việt Nam thấp quá.

Thực tế, tác giả đă không nh́n thấy bao nhiêu vị Giám Mục đă đến dâng lễ, cầu nguyện tại Thái Hà, bao nhiêu vị đă lên tiếng ủng hộ Thái hà. Hơn nữa, ông ấy không là Giám mục, sao lại nói giùm các Giám mục điều mà chắc chắn các ngài cũng bất ngờ.

Và nếu có những bất đồng như tác giả thư rơi ấy bất đồng th́ cũng là chuyện thường t́nh. Ở đời có trăm ngàn lư do để người ta phủi tay đứng nh́n đồng loại lâm cảnh gian nan. Nhưng khách quan mà nhận xét, vũ khí Thái Hà đă dùng là ǵ? Là lời cầu nguyện. Là nến sáng. Là cành thiên tuế. Là nụ cười nhân hậu. Là kinh Ḥa B́nh của Thánh Phanxicô. Vậy tại sao phải giă từ?

Có lẽ nên giă từ những châm chọc, những thư rơi và những bới móc làm cho vết thương anh em ḿnh lở thêm ra.

Tôi không muốn viết dài ḍng để trả lời từng điểm trong thư rơi vốn đă dài ḍng ấy. Tôi chỉ xin kết luận bằng một chi tiết được nêu trong bài: tác giả thư rơi ấy nhắc đi nhắc lại ḿnh gắn bó với DCCT. Gắn bó th́ quư lắm, nhưng xin đừng thêm một nụ hôn buồn.

Người nghèo đă khổ rồi. Dân tộc chúng ta đă tủi cực nhiều rồi. Nếu không góp được một ngọn nến trong Thánh Lễ cầu nguyện cho công lư tại một nhà thờ DCCT, th́ cũng xin đừng nỡ đem gió đến thổi tắt những ngọn nến đă được thắp lên.